Czy zabytek nadal jest „wspólnym dobrem”, jeśli miliony ludzi nie mogą z niego korzystać? Wystawa Więcej niż kamień. Porozmawiajmy o dostępności zabytków, prezentowana na Zamku w Cieszynie w ramach cyklu „Dizajn w przestrzeni publicznej”, podejmuje jedno z najważniejszych wyzwań współczesnej ochrony dziedzictwa: jak pogodzić konserwację z dostępnością.
Wystawa została zorganizowana przez Zamek w Cieszynie, a jej kuratorkami są Magdalena Storożenko-Polak oraz Blanka Przedpełska z PLACES Foundation – fundacji zajmującej się projektowaniem włączającym i dostępnością.
Więcej niż kamień odchodzi od pytania „czy wolno udostępniać zabytki?” na rzecz pytania „jak robić to mądrze?”. Ekspozycja opiera się na społecznym modelu niepełnosprawności, który pokazuje, że to nie ciało, lecz źle zaprojektowana przestrzeń tworzy bariery. Rampa, winda, tyflografika, napisy czy wirtualny spacer nie są tu zagrożeniem dla historii – są narzędziami, które przywracają dziedzictwo milionom wykluczonych osób.
Na wystawie prezentowane są projekty z całego świata – m.in. z Pompejów, Ferrary i Madrytu – oraz polskie realizacje, w tym działania Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Warszawy i przykłady cyfrowych rekonstrukcji. Pokazują one, jak łączyć zaawansowaną konserwację z dostępnością fizyczną, sensoryczną i poznawczą.
Ważnym kontekstem wystawy jest również wpływ kontaktu z dziedzictwem na zdrowie i dobrostan. Badania cytowane w ekspozycji dowodzą, że obcowanie z autentycznymi dziełami sztuki i zabytkami obniża poziom stresu, wspiera rehabilitację, poprawia funkcjonowanie osób z demencją oraz pomaga osobom w kryzysach psychicznych i społecznych. Dostępność zabytków staje się więc nie tylko kwestią równości, ale także realną inwestycją w zdrowie publiczne.
Więcej niż kamień jest jednocześnie wystawą, apelem i praktycznym przewodnikiem. Oddaje głos osobom samorzeczniczym, stawia pytania o ableizm w ochronie dziedzictwa i pokazuje, jak projektować zabytki tak, by naprawdę należały do wszystkich.
Wystawa jest dostępna dla publiczności do 1 marca 2026 roku.
Informacje organizacyjne
Miejsce:
Zamek Cieszyn, ul. Zamkowa 3abc, 43-400 Cieszyn
Tytuł wystawy:
Więcej niż kamień: Porozmawiajmy o dostępności zabytków
Organizator:
Zamek Cieszyn
Kuratorki:
Magdalena Storożenko-Polak, Blanka Przedpełska (PLACES Foundation)
Projekt aranżacji wystawy:
Magdalena Storożenko-Polak (PLACES Foundation)
Projekt graficzny:
Justyna Pianka, Katarzyna Mizera (PLACES Foundation)
Identyfikacja wizualna i projekt katalogu:
Justyna Pianka
—
materiały prasowe organizatorów
