5 Ceramika zaangażowana
Rewalidacyjna Pracownia Ceramiczna jest projektem realizowanym od 2020 roku na bazie doświadczeń w pracy warsztatowej, które potwierdzają tezę, że wszyscy jesteśmy niepełnosprawni i wszyscy potrzebujemy terapii. RPC realizuje projektowanie uniwersalne, jednocześnie pomagając unikać schematu nakierowania na bezrefleksyjną konsumpcję.
Rewalidacyjna Pracownia Ceramiczna
Cała ludzkość wymaga nieustannej terapii, bowiem wszyscy jesteśmy niepełnosprawni.
Przesyt nadmiarem technologii sprawia, że naturalny staje się wzrost zainteresowania rzemiosłem i jego działaniem terapeutycznym, w szczególności ceramiką. Efekty pracy warsztatowej z gliną, niezależnie od umiejętności manualnych oraz poziomu zaawansowania technologicznego i materiałowego, mają cechy profesjonalizmu, dają satysfakcję. Jednak popularność takiej formy aktywności – ze względu na dostępność materiałów i urządzeń, które umożliwiają przeprowadzenie procesu technologicznego, wytworzenie przedmiotu z gliny – sprawiła, że w ostatnich latach miejsc oferujących takie zajęcia jest coraz więcej. Rezultaty ich działalności są na różnym poziomie. Często powstają obiekty niefunkcjonalne, swoje przeznaczenie ograniczające do dekoracji, pamiątki, gadżetu. Jak zagospodarować ten żywioł? Naszą propozycją, jak zapobiec marnotrawieniu cennych surowców i energii, jednocześnie nie odbierając możliwości doświadczania świata wieloma zmysłami, jest program Rewalidacyjnej Pracowni Ceramicznej (RPC). Projekt skierowany jest do potrzebujących wsparcia merytorycznego w działalności na rzecz włączania osób z niepełnosprawnościami do życia społecznego. Idea sprawdza się również w zastosowaniu komercyjnym jako ogólnodostępna oferta dla osób czynnych zawodowo poszukujących w rzemiośle zaspokojenia innych potrzeb, w tym stymulacji emocjonalnej. RPC wdraża w praktyce zasady projektowania uniwersalnego. Obszarem naszego zainteresowania jest wpływ pracy na dobrostan. „Człowiek to homo laborans, człowiek pracujący”1. Praca i jej widoczne efekty są nie tylko największą motywacją do działania, ale w procesie rewalidacji stanowią także istotne czynniki służące samodoskonaleniu. Ponadto w tym projekcie design i rzemiosło nie są luksusowym dodatkiem wypełniającym nadmiar wolnego czasu.
Il. 1. Misak II, proj. Dominika Cyba-Matus, Szkoła Rzemiosł Cieszyn; fot. Lucyna Michalak-Gajda
Koncepcja RPC oparta jest na interdyscyplinarnym łączeniu designu ze sztuką i nauką. Najistotniejszym elementem jest zaangażowanie osób uczestniczących w proces projektowy z możliwością wpływania na ostateczną formę wytwarzanych przedmiotów. Możliwość dokonywania samodzielnych wyborów, ponoszenie odpowiedzialności za własne działania dają szansę na niezależne życie.
W przypadku typowych warsztatów plastycznych brak określonego celu zniechęca do uczestnictwa. Ceramika dzięki nieograniczonym możliwościom zastosowania walorów plastycznych jest znakomitym narzędziem pobudzania kreatywności, wyrażenia indywidualnej ekspresji, a jednocześnie wymaga ciągłej progresji. Dostrzeżenie możliwości rozwojowych osób oraz aktywizowanie wychodzące poza tak zwaną prostą terapię zajęciową przyczyniają się do poprawy jakości życia nie tylko osób z niepełnosprawnościami, ale też ich opiekunów i rodzin. Nazywając aktywność osób uczestniczących w rewalidacji pracą, przyczyniamy się do pełnego osiągnięcia efektu włączającego do życia w społeczeństwie. Nasz pomysł na prowadzenie pracowni ceramicznej nie służy wyłącznie jednej grupie. Uniwersalność tego projektu pozwala osobom z niepełnosprawnościami wykorzystywać w pełni swoje możliwości i umiejętności, podobnie jak osobom uznanym za w pełni sprawne.
Funkcjonowanie RPC opiera się na pracy zespołu projektowo-realizacyjnego, angażującego na równych prawach osoby zawodowo zajmujące się projektowaniem, osoby prowadzące zajęcia terapeutyczne i osoby uczestniczące w zajęciach rewalidacyjnych.
Projekt jest alternatywnym rozwiązaniem dla podmiotów planujących włączyć ceramikę w obszar swojej działalności rewalidacyjnej. Przygotowanie odpowiedniego środowiska warsztatowego służy celom rewalidacyjnym oraz aktywizującym osoby uczestniczące, dając równocześnie możliwość wspierania budżetu danej jednostki dzięki udostępnianiu wytwarzanych przedmiotów odbiorcom na zasadach komercyjnych.
Etap pierwszy – materializacja pomysłu. 2020–2022
Nagromadzenie doświadczeń i obserwacji, w jakim kierunku zmierza rzemiosło, ceramika w szczególności, jest odpowiedzią na pytanie, z jakiego powodu dobrze prosperująca pracownia ceramiki użytkowej zajęła się działaniem z pogranicza wielu dyscyplin, nie mając gwarancji na powodzenie. Często musieliśmy – i robimy to nadal – odmawiać osobom zainteresowanym „robieniem ceramiki dla zabicia czasu”. Naszą odpowiedzią na takie zapotrzebowanie stały się warsztaty: Pamiątka z Cieszyna i UFO – talerz dla sąsiada. Rolą tych zajęć jest działanie w obszarze ceramiki przy oszczędnym gospodarowaniu materiałami. Mając kontakt z placówkami pracującymi z osobami z niepełnosprawnościami, wspierającymi współuczestniczenie, przez wiele lat w naszych szufladach gromadziliśmy prezenty z gipsu i gliny powstałe w ramach zajęć terapeutycznych. Dodatkowym impulsem do podjęcia tematu był research rozwiązań i metod pracy warsztatowej w społecznych i komercyjnych pracowniach ceramicznych w Polsce2 oraz ocena jakości ceramiki użytkowej wykonywanej na warsztatach podmiotów ekonomii społecznej, prywatnych i społecznych pracowni ceramicznych. Większość badanych pracowni nie uwzględnia wzornictwa ani ceramiki użytkowej w swojej działalności. Są podmioty prowadzące aktywizację zawodową z wykorzystaniem designu, ale uczestnictwo w procesie ograniczone jest do roli anonimowego pracownika.
Zgłoszenie pomysłu do konkursu na innowację społeczną w ramach programu Dobre innowacje3 przyczyniło się do powstania Przewodnika organizacji Rewalidacyjnej Pracowni Ceramicznej4. Podręcznik jest jednym z elementów wspierających organizowanie rewalidacyjnych pracowni ceramicznych. Jego zadaniem jest teoretyczne i praktyczne przygotowanie liderów wdrażających i rozwijających idee i model pracy warsztatowej RPC.
Podręcznik stanowi uniwersalne narzędzie dla każdego, kto chce poznać pełną gamę walorów terapeutycznych gliny. Zawiera nieskomplikowane ćwiczenia konstrukcyjne, pobudzające wyobraźnię i intuicję osób uczestniczących w warsztatach. Rozwiązania Przewodnika uwzględniają potrzeby osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami, a także osób należących do innych grup wykluczonych. Pomaga w „stawianiu pierwszych kroków” w pracowni ceramicznej. Może również ułatwić wzbogacenie pracowni ceramicznej działającej na zasadach komercyjnych o funkcję rewalidacyjną, pozwalając szerszej grupie osób na pełne uczestnictwo w procesie wykonawczym, z elementem projektowym włącznie.
Przewodnik RPC powstawał na bazie doświadczeń warsztatowych. Tworzyliśmy zespoły i byliśmy ich częścią. Dzięki naszej aktywności w grupie, opartej na uważnej obserwacji, mogliśmy wykorzystywać takie metody badawcze jak: obserwacja uczestnicząca, wywiad pogłębiony i ankieta. Praca nad zawartością Przewodnika polegała głównie na odpowiednim wyborze treści z obszernego materiału zgromadzonego w czasie warsztatów testowych.
Il. 2. Strona z Przewodnika organizacji Rewalidacyjnej Pracowni Ceramicznej; rys. Alicja Woźnikowska
Zależało nam na oszczędnej budowie podręcznika, tak aby był łatwym w korzystaniu narzędziem w formie zwięzłej instrukcji. Dokumentacja fotograficzna z warsztatów przełożona została na uproszczone rysunki. Informacje z zakresu technologii, materiałoznawstwa i historii ceramiki zostały ograniczone do niezbędnego minimum, zaspakajającego podstawową wiedzę, ale również pobudzającego do jej pogłębienia. Budowa Przewodnika pozwala na indywidualny sposób wykorzystania jego treści, które skierowane są zarówno do osób prowadzących pracownię, jak i całego zespołu.
Opracowaliśmy trzy poziomy trudności zadań w pracowni ceramicznej, które pozwoliły osobom uczestniczącym poznać specyfikę warsztatu ceramicznego i własny potencjał manualny poprzez indywidualne badania materiału, próby konstrukcyjne i zastosowanie formy gipsowej.
Poziom I to testowanie możliwości i potrzeb osób uczestniczących na podstawie zadania wykonania naczynia płaskiego według własnego pomysłu z preferowanego rodzaju gliny i z użyciem narzędzi. Poziom II to testowanie zastosowania instrukcji wykonania przedmiotu użytkowego – Misaka5, w formie gipsowej z wybranych samodzielnie: gliny, techniki wykonania, narzędzi. Poziom III to samodzielne wykonanie Misaka. Zastosowanie materiałów i narzędzi ceramicznych zgodnie z wyborem dokonanym podczas warsztatów poziomu II.
Zadanie wykonania naczynia płaskiego okazało się jednak w praktyce złym rozwiązaniem w badaniu własnych umiejętności. Potwierdzeniem konieczności zmiany scenariusza warsztatów poziomu I była praca osób z niepełnosprawnością intelektualną we Wrocławiu6, które z badanych glin, oprócz niewielkich naczyń, wykonywały scenki rodzajowe, podobnie jak osoby z grupy w Jasienicy7, które poznając różne rodzaje gliny, spontanicznie wytwarzały wybrane przez siebie przedmioty. Był w tym działaniu czynnik poznawczy i relaksujący. Zadanie wykonania naczynia płaskiego u niektórych osób stało się jedynie problemem do rozwiązania, zmaganiem się z własnymi ograniczeniami manualnymi. To ćwiczenie bardziej zamykało, niż otwierało na przygodę z ceramiką. Proponowana praca powinna rozwijać, ale również dawać przyjemność i satysfakcję. We Wrocławiu i Jasienicy uczestnicy byli głównie nastawieni na „zabawę”, w Kędzierzynie-Koźlu8 osoby uczestniczące „były w pracy”.
Il. 3. Warsztaty RPC, Kędzierzyn-Koźle 2022; fot. Rafał Soliński
Oba scenariusze nie są pożądane. Pierwszy, skoncentrowany wyłącznie na zabawie, powoduje, że osoby uczestniczące zapominają o celowości ćwiczenia. Drugi przykład – modus pracy, pozbawia osoby uczestniczące poczucia dobrze spędzonego czasu, dającego korzyści nie tylko materialne, ale również emocjonalne.
Warsztaty poziomu I były również okazją do sprawdzenia przydatności w Przewodniku treści z zakresu technologii i historii ceramiki. Wszystkie grupy wykazywały zainteresowanie tematyką i zgłaszały potrzebę poszerzenia swojej wiedzy.
Rozpoznanie i testowanie zasobów i możliwości podmiotów odbywało się równolegle z przebiegiem warsztatów. Zadaniem zespołu było poszukiwanie rozwiązań adaptacyjnych zastanego środowiska pracy i jego przydatności w projekcie. Analizowano zastosowanie indywidualnego stanowiska pracy. Rozwiązaniem najlepszym okazał się wspólny stół, pozwalający wydzielić miejsca pracy o powierzchniach roboczych 100 × 75 cm. Takie rozwiązanie sprzyjało dobrej komunikacji, wymianie doświadczeń i integracji.
Drewniana kostka o owalnym lub okrągłym przekroju rękojeści wymaga od osoby niedowidzącej i niewidomej częstego sprawdzania ustawienia części roboczej w trakcie pracy. Konieczne okazało się zaprojektowanie nowego narzędzia do łączenia elementów gliny o kształcie zapobiegającym samoczynnemu obracaniu się w czasie pracy.
Ważną decyzją było wprowadzenie dwóch wielkości form gipsowych. Używanie wyłącznie dużych form miało negatywny wpływ na samoocenę osób uczestniczących, ponieważ w procesie technologicznym istoty jest czas realizacji przedmiotu. O wyborze wielkości formy decydują nie tylko indywidualne możliwości manualne, ale również temperament osoby pracującej. Taki model postępowania został przetestowany i przyniósł pozytywny efekt w Kędzierzynie-Koźlu. Testom podlegało również zewnętrzne opracowanie form. Osoby niewidome i niedowidzące wybierały formy o wyraźnych krawędziach, dające pewność chwytu. Forma obła bez zarysowanego kształtu jest odbierana jako mniej bezpieczna. Uzyskaliśmy także potwierdzenie, że wykorzystanie gotowych form gipsowych do nauki ceramiki daje poczucie komfortu. Praca staje się mniej obciążona koniecznością „kreatywnego wykazania się”. Forma gipsowa jest ramą, która uwalnia od stresu, daje poczucie bezpieczeństwa, pozwala skoncentrować się na nauce rzemiosła. Obszar formy nie ogranicza ani nie onieśmiela wielkością, daje szansę na dopełnienie z zachowaniem cech wspólnie opracowanego projektu. „Rama” okazała się rozwiązaniem spełniającym wymagania prowadzących i oczekiwania uczestniczących. Zasadność przyjęcia jej za jeden z podstawowych elementów RPC została potwierdzona w kolejnych latach.
Il. 4. Warsztaty RPC, Kędzierzyn-Koźle 2022; fot. Rafał Soliński
Il. 5. Warsztaty RPC, Kędzierzyn-Koźle 2022; fot. Rafał Soliński
Integralną częścią Przewodnika RPC jest Katalog projektów z instrukcjami wykonania ceramiki użytkowej, który zawiera dane techniczne i przykładowe realizacje, opis sposobów wykonania oraz zastrzeżenia autorskie, na przykład paleta kolorystyczna, rodzaj szkliwienia, formowania, zdobienia. Włączony do katalogu obiekt powinien uwzględniać miejsce twórczego wkładu wynikającego z działań rewalidacyjnych. Katalog projektów ma formułę otwartą, pozwalającą na przyjmowanie nowych projektów i zamieszczanie ich do bezpłatnego wykorzystania.
Projekty w katalogu nie są przypisane konkretnej grupie, bo uznaliśmy, że byłby to element dyskryminujący. Osobom prowadzącym, a przede wszystkim osobom uczestniczącym w warsztatach należy pozostawić decyzję, z czym chcą się zmierzyć. Podobnie potraktowana jest autonomia podmiotów realizujących program RPC, które samodzielnie powinny decydować o dystrybucji, kosztach, zyskach i podejmowanej współpracy.
W pewnym sensie przedmiot przeznaczony dla RPC powinien być niedoskonały. Taka formuła sprzyja podejmowaniu starań w udoskonaleniu obiektu. Dążenie do doskonałości jest konieczne, aby następował progres. Chcemy, aby każdy następny wykonany przedmiot był lepszy od poprzedniego. Dodając do katalogu projekt doskonały, czyli zamknięty na możliwość wprowadzania zmian, zaprzeczamy idei żywej pracowni, satysfakcjonującej na różnych poziomach wszystkie osoby w nią zaangażowane. Ważna jest zarówno uniwersalność przedmiotu, jak i miejsce na wykorzystanie potencjału pracujących nad nim osób. Zadaniem projektujących przedmiot do wykonywania w pracowni oraz prowadzących pracownię jest stworzenie pogranicza, miejsca styku różnych doświadczeń. Richard Sennett nazywa to stwarzaniem niejednoznaczności9. W przestrzeni sprzyjającej spotkaniom osób o różnych kompetencjach podczas wspólnej nauki i pracy następuje wymiana, a to gwarantuje rozwój. Z 26 osób biorących udział w testach, 18 zadeklarowało chęć kontynuacji uczestniczenia w projekcie, wymagającym systematyczności, cierpliwości i współpracy. Z największym uznaniem projekt spotkał się wśród osób niewidomych i niedowidzących. We wszystkich grupach osiągnięto niespecyficzny efekt terapeutyczny. Jego najistotniejszymi elementami są: pozytywne interakcje społeczne, bycie osobą zaangażowaną w działania twórcze, gdzie pokonywana jest niepełnosprawność, możliwość bycia docenionym, aktywnym, działającym, co przyczynia się do wzrostu poczucia dobrostanu i podniesienia jakości życia uczestników10.
Etap drugi – rozwój. 2023–2024
Podsumowaniem pierwszego etapu stały się misje gospodarcze, zorganizowane w ramach programu Dobre innowacje, które pozwoliły skonfrontować projekt z adresatami. Po cyklu spotkań przeprowadzonych w ASP w Katowicach, ASP we Wrocławiu i Modelarni Ceramicznej KOSAK dla osób reprezentujących środowiska akademickie, przedstawicieli Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej w Bielsku-Białej, zarządzających i prowadzących Warsztaty Terapii Zajęciowej ze Szpitala Psychiatrycznego w Rybniku, Zakładu Karnego w Cieszynie, Środowiskowego Domu Samopomocy w Ustroniu, Szkoły Specjalnej i Spółdzielni Socjalnej Zakwas we Wrocławiu, oraz osób z niepełnosprawnością intelektualną i osób z niepełnosprawnością wzroku zauważyliśmy, jak łatwo zniechęcić do współpracy czy zrazić do pomysłu niewłaściwym komunikatem. Misje gospodarcze były dla nas ćwiczeniem, jak zainteresować alternatywną formą prowadzenia pracowni ceramicznej niewymagającą rezygnowania z własnych sprawdzonych metod pracy, jak zwrócić uwagę na model, który pomoże w budowaniu sieci współpracy i wymiany przykładów dobrych praktyk.
Dzięki spotkaniom poznaliśmy najbardziej zainteresowanych współpracą bądź tych, do których w pierwszej kolejności powinniśmy kierować naszą ofertę. Największym wyzwaniem w projekcie jest to, że kluczowa grupa odbiorców, jaką są terapeuci zajęciowi, nie dostrzega problemu związanego z estetyką i funkcjonalnością wyrobów standardowo tworzonych przez podmioty ekonomii społecznej. Jest dla nas oczywiste, że w narracji o projekcie nie można wartościować efektów ich pracy, używając sformułowań „lepsze”, „ładniejsze”. Rozwiązaniem jest używanie Katalogu projektów RPC jako elementu wspierającego komunikację. Ponadto Katalog mając formułę otwartą, jest narzędziem aktywizującym osoby prowadzące pracownie ceramiczne, bo pozwala zamieszczać opracowanie własnego pomysłu i daje możliwość dzielenia się swoimi osiągnięciami. Wątek, który był interesujący dla każdej z osób uczestniczących, to czynnik ekonomiczny – rozwijanie sieci sprzedaży, prezentowanie projektów w atrakcyjnych miejscach.
Efektem misji gospodarczych było również pozyskanie nowych miejsc dla prowadzonych badań, takich jak Ośrodek Edukacyjno-Rehabilitacyjno-Wychowawczy dla Dzieci Niepełnosprawnych w Ustroniu i ASP w Katowicach.
Monika Paladiychuk, terapeutka i ceramiczka prowadząca pracownię w Ustroniu, w raporcie podsumowującym efekty warsztatów11 przeprowadzonych zgodnie z Przewodnikiem RPC, testujących program i narzędzia: podręcznik, indywidualne stanowisko pracy, drewniane narzędzia, gipsowe formy, za ważną uznała potrzebę zastąpienia stosowanej nazwy „zajęcia terapeutyczne” słowem „praca”. Potwierdziła w ten sposób naszą obserwację o celowości zmiany dla pełnego włączania do życia w społeczeństwie na równych prawach.
W ASP w Katowicach podczas tygodnia warsztatowego Design na BezTydzień, dla grupy osób studiujących na Wydziałach Artystycznym i Projektowym, przeprowadziliśmy warsztaty wprowadzające do zagadnień podejmowanych w RPC. Testowana była czytelność przekazu idei i celu. Tydzień warsztatowy pozwolił na wprowadzenie tematu do szkoły i zainteresowanie osób studiujących problematyką i rozwijanymi zagadnieniami. W warsztatach udział wzięło kilkanaście osób, próbując swoich sił w nowym dla wielu medium z jego możliwościami terapeutycznymi. W Efekcie kilka osób w Pracowni Rzeźby i Modelowania w ramach zadania otwartego realizowało temat związany z RPC. Zofia Nowak samodzielnie przeprowadziła test Przewodnika i narzędzi z uczniem szkoły średniej w Katowicach12. Antoni Bernatowicz, zajął się opracowaniem rolkowych narzędzi do wykonywania reliefów wgłębnych na dowolnych płaszczyznach z plastycznych glin garncarskich, z możliwością wykonania takich narzędzi metodą druku 3D. Interesującym pomysłem był test wykonany na sobie przez studentkę zmagającą się z depresją, który potwierdził pozytywne znaczenie „ramy”. Najbardziej zaawansowana praca wykonana została przez Agnieszkę Szafarczyk. Jej dyplom licencjacki Projekt wspomagający tworzenie przedmiotów użytkowych w Rewalidacyjnej Pracowni Ceramicznej dla osób z niepełnosprawnościami, zrealizowany w Pracowni Projektowania Produktu pod kierunkiem dr hab. Agaty Chmielarz, był wzorcowo przeprowadzonym projektem poświęconym RPC. Dyplomantka wymyśliła i z osobami ze spółdzielni socjalnej13 przetestowała oraz wdrożyła projekt wielofunkcyjnych przedmiotów ceramicznych. W kolejnym roku, na stopniu magisterskim, Agnieszka Szafarczyk zdobyte doświadczenia umiejętnie wykorzystała w pracy nad projektem dla innej spółdzielni socjalnej, specjalizującej się w krawiectwie. Uwiarygodniła sugestię jednego z gości spotkania w ASP we Wrocławiu w ramach misji gospodarczych o możliwości transferu zastosowanego w RPC modelu pracy na inne rodzaje rzemiosł.
Etap trzeci – perspektywy. 2025–2026
Po czterech latach testowania możliwości organizowania rewalidacyjnych pracowni ceramicznych z osobami z niepełnosprawnościami oraz z osobami powyżej 65. roku życia, oprócz potwierdzenia słuszności przyjętego programu, zauważyliśmy potrzebę poszerzenia grona zainteresowanych ceramiką rewalidacyjnej pracowni o inne osoby, nieznajdujące się w grupie opisanej w pierwszym etapie budowania koncepcji RPC. Konieczne stało się zbadanie przydatności programu Rewalidacyjnej Pracowni Ceramicznej jako ogólnodostępnej oferty, dla osób czynnych zawodowo. Sprawdzenie czy oferta RPC może spełnić oczekiwania osób poszukujących w rzemiośle alternatywy dla innych aktywności czasu wolnego.
Il. 6. Misak II, Szkoła Rzemiosł Cieszyn, edycja II, 2024/2025; fot. Lucyna Michalak-Gajda
Zaproszenie do prowadzenia kursu ceramiki w Szkole Rzemiosł Cieszyn umożliwiło kontynuację badań, wdrożenie autorskiego programu nauki rzemiosła, zbudowanego na doświadczeniach w pracy z innymi osobami uczestniczącymi w RPC. Jak słuszna była to decyzja, potwierdziły wyniki ankiety przeprowadzonej na zakończenie II edycji kursu z osobami studiującymi i osobami pracującymi, w wieku od 20 do 50 lat. Program kursu zawiera elementy nauki rzemiosła ceramiki użytkowej, od modelowania w gipsie po samodzielne wykonanie przedmiotu ceramicznego w pełnym procesie technologicznym z uwzględnieniem założeń programowych ceramicznej pracowni rewalidacyjnej. Kurs składa się z szeregu ćwiczeń mających na celu zwrócenie uwagi na ważne aspekty związane z projektowaniem inkluzywnym: haptyczność i taktylność stosowanych materiałów, uważność i empatię. Ucząc projektowania rzeczy użytecznych, przekazując umiejętności modelowania z gliny, w zakres zdobywanych kompetencji włączyliśmy wystarczalność, jako jeden z paradygmatów współczesności. Ceramika wymaga od nas szczególnego szacunku, jest rzemiosłem odpowiedzialnym, bowiem glina w ogniu przetwarzana jest nieodwracalnie. Poznając technologię i koszt wykonania, uczymy nowego podejścia do ceramiki, w tym szacunku dla przedmiotów już wykonanych i posiadanych.
Jednym z elementów programu kursu RPC w Szkole Rzemiosł Cieszyn jest kształtowanie postawy lidera stawiającego na kreatywność i współpracę, rolę projektantów w społeczeństwie jako kompetentnych członków zespołów. Szczególną uwagę zwracamy na świadomość uczestniczenia w procesie, niezależnie od zajmowanego miejsca w zespole projektowo-realizacyjnym. Uświadamiamy, że efekt końcowy w postaci pełnowartościowego produktu, niezależnie od miejsca jego powstania, zależy od całego zespołu. Kurs przygotowuje do projektowania i organizowania warunków do eksperymentowania i rozwoju, do tworzenia zespołów angażujących na równych prawach osoby zawodowo zajmujące się sztuką i designem z osobami prowadzącymi zajęcia terapeutyczne i osobami w nich uczestniczącymi.
Szkoła Rzemiosł stała się znakomitym poligonem testowania wielu stawianych tez i wniosków, problemów podejmowanych w pracy nad kształtem Rewalidacyjnej Pracowni Ceramicznej, a także naszej roli w tym przedsięwzięciu, okazała się dobrym rozwiązaniem na zasilanie Katalogu projektów RPC. Nauka w szkole opiera się na rozwijaniu własnego projektu. Podstawowym zadaniem jest wymyślenie przedmiotu użytkowego zgodnego z ideą RPC. Natomiast testowanie ich jako przedmiotów utylitarnych oraz sprawdzanie przydatności w pracowni rewalidacyjnej jako narzędzia realizowane jest podczas praktyk zawodowych dla studiujących wzornictwo. Pierwszy podjął się tego zadania Łukasz Machnowski, student Uniwersytetu SWPS. Zbadał możliwości zaprojektowanych przez kursantki ośmiu obiektów ceramicznych, korzystając z roboczych form gipsowych wykonanych przez autorki. Zadaniem projektowym praktykanta było wybranie jednego przedmiotu i opracowanie dla niego pełnej dokumentacji realizacyjnej na potrzeby Katalogu projektów RPC. Zaangażowanie studenta, celne uwagi i spostrzeżenia dotyczące badanego przedmiotu dają nam argument do kontynuowania w kolejnych latach takiej współpracy z innymi osobami studiującymi.
Projekt nie rozwiązuje wszystkich problemów każdego człowieka, ale nawet działając w skali mikro ma wpływ na otaczającą rzeczywistość. Rewalidacyjna Pracownia Ceramiczna może być jedną z propozycji budowania dobrych relacji społecznych. Dzięki pracy wykonywanej wspólnie każdy z uczestników, niezależnie od roli w zespole, jest sprawczy. Oprócz znaczenia pracy jako wartości budującej człowieka, dotyka się jeszcze jednego ważnego we współczesnym świecie wyzwania – gotowości na spotkanie z innym człowiekiem. Jak ważny w XXI wieku i jednocześnie prawieczny jest to problem, na początku naszego stulecia zauważył Ryszard Kapuściński: „Spotkanie z innym człowiekiem, z innymi ludźmi, było zawsze powszechnym i podstawowym doświadczeniem naszego gatunku”14. Wszystko inne, nawet ceramika, jest tylko pretekstem.
